ครัวที่ทำอาหารทุกวันแทบไม่มีทางหลีกเลี่ยงคราบน้ำมัน คราบที่กระเด็นใส่เตาแก๊ส และคราบที่เกาะในเครื่องดูดควันจะค่อย ๆ สะสมจนเหนียวและแข็ง ถ้าปล่อยไว้นาน ยิ่งขัดยากขึ้นและยังเป็นแหล่งสะสมของกลิ่นและเชื้อโรคได้ด้วย บทความนี้จะอธิบายว่าคราบมันเกิดจากอะไร ทำความสะอาดแต่ละส่วนอย่างไรให้ปลอดภัย และมีวิธีดูแลประจำวันที่ช่วยไม่ให้คราบสะสมหนัก
<!–more–>
ทำไมคราบมันถึงเหนียวและขัดยาก
น้ำมันที่ถูกความร้อนจะเปลี่ยนสภาพบางส่วนและเกาะติดพื้นผิว เมื่อเจออากาศและความร้อนซ้ำ ๆ คราบจะยิ่งแห้งและแข็งตัว คราบมันที่ยังใหม่จะล้างออกง่ายด้วยน้ำยาล้างจานและน้ำอุ่น แต่พอทิ้งไว้หลายสัปดาห์ จำเป็นต้องใช้เวลาทำให้อ่อนตัวก่อนขัด
นอกจากน้ำมันจากอาหารแล้ว ควันและไอน้ำที่ลอยขึ้นไปยังถูกพัดผ่านเครื่องดูดควัน ทำให้คราบมันไปเกาะที่ตะแกรงกรองและตัวเครื่องด้วย นี่คือเหตุผลที่ต้องทำความสะอาดทั้งสองส่วนคู่กัน
ก่อนเริ่ม: ความปลอดภัยมาก่อน
ก่อนทำความสะอาดทุกครั้ง ให้ปิดวาล์วแก๊สที่ถังหรือท่อจ่าย และถอดปลั๊กเครื่องดูดควันออกจากปลั๊กไฟ ถ้าเป็นเครื่องดูดควันที่ต่อไฟตรงในผนัง ให้ปิดเบรกเกอร์ของวงจรนั้นก่อน
ห้ามนำน้ำยาที่มีส่วนผสมของตัวทำละลายไวไฟ เช่น ทินเนอร์ เบนซีน หรือน้ำมันก๊าด มาใช้ทำความสะอาดใกล้เตาแก๊สเด็ดขาด เพราะไอระเหยอาจติดไฟได้ และไม่ควรผสมน้ำยาทำความสะอาดหลายชนิดเข้าด้วยกัน โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนผสมของคลอรีนกับกรด เพราะอาจเกิดก๊าซอันตราย
ควรสวมถุงมือ สวมแว่นตาป้องกันเมื่อต้องฉีดสเปรย์ และเปิดประตูหน้าต่างให้อากาศถ่ายเท ระหว่างทำความสะอาด
เตรียมอุปกรณ์ให้พร้อม
- น้ำยาล้างจานสำหรับงานทั่วไป และน้ำยาเอนกประสงค์สำหรับคราบฝังแน่น
- ฟองน้ำนุ่ม แปรงขนนุ่ม (แปรงสีฟันเก่าใช้ได้ดีกับซอก)
- ผ้าไมโครไฟเบอร์สำหรับเช็ดและขัด
- น้ำอุ่น
- ถุงมือและผ้าคลุมจมูกถ้ารู้สึกไม่สบายจากกลิ่นน้ำยา
- ถุงขยะสำหรับเศษอาหารที่ติดในถาดรอง
ข้อควรระวัง: หลีกเลี่ยงการขัดพื้นผิวสแตนเลสด้วยฝอยขัดโลหะหรือสก็อตไบรท์แบบหยาบ เพราะอาจทำให้เกิดรอยขีดข่วนถาวรและยิ่งทำให้คราบใหม่เกาะง่ายขึ้น
ทำความสะอาดเตาแก๊สทีละส่วน
1. ถอดชิ้นส่วนที่ถอดได้ก่อน
หัวเผา (burner cap) ตะแกรงวางหม้อ และถาดที่วางเหนือหัวเผา ส่วนใหญ่ถอดออกได้ ให้ถอดออกและแยกวางไว้ ถ้าชิ้นส่วนมีเศษอาหารติดอยู่ให้แปรงออกก่อน ไม่ควรใช้ของมีคมขูดชิ้นส่วนที่ทำจากโลหะหรือมีสีเพราะสีอาจหลุด
2. ทำให้คราบอ่อนตัว
สำหรับตะแกรงและชิ้นส่วนที่คราบหนัก ให้แช่ในน้ำอุ่นผสมน้ำยาล้างจานสัก 15-30 นาที ถ้าคราบฝังแน่นมาก อาจใช้แผ่นฟอยล์อลูมิเนียมวางในถาดผสมน้ำร้อนและน้ำยาล้างจานให้ชิ้นส่วนจม สารบางส่วนช่วยให้คราบอ่อนตัวได้ง่ายขึ้น แต่ต้องตรวจว่าชิ้นส่วนไม่ถูกกัดกร่อนก่อนแช่ทุกครั้ง
สำหรับตัวเตา ให้ฉีดน้ำยาเอนกประสงค์ ทิ้งไว้ตามเวลาที่ระบุบนฉลาก แล้วค่อยขัดด้วยฟองน้ำนุ่ม อย่าขัดขณะที่พื้นยังแห้ง
3. ขัดแล้วเช็ดให้แห้งทันที
หลังล้างชิ้นส่วนด้วยน้ำสะอาด ให้เช็ดให้แห้งสนิทก่อนประกอบคืน เพื่อไม่ให้ความชื้นสะสมจนเกิดสนิมหรือคราบขาวบนพื้นผิว โดยเฉพาะชิ้นส่วนที่เป็นเหล็ก
4. ดูแลช่องหัวเผาและรูจ่ายแก๊ส
รูแก๊สเล็ก ๆ ที่หัวเผาอาจมีเศษอาหารอุดตัน ใช้แปรงขนนุ่มหรือลวดเล็ก ๆ ที่เป็นของเฉพาะสำหรับงานนี้ปัดออกอย่างเบามือ ไม่ควรใช้ของมีคมแทงลึกลงไปเพราะอาจทำให้รูผิดรูป หลังทำความสะอาดและประกอบคืน ให้เปิดเตาดูว่าไฟติดสม่ำเสมอทุกหัว ถ้าไฟติดไม่เท่ากันหรือมีกลิ่นแก๊ส ให้ปิดทันทีและตรวจสอบก่อนใช้งาน
ทำความสะอาดเครื่องดูดควัน
เครื่องดูดควันมีสองส่วนหลักที่ต้องดูแล คือตะแกรงกรองกับตัวเครื่องและตัวพัดลมที่อยู่ภายใน
ตะแกรงกรอง
ตะแกรงกรองชนิดโลหะเป็นตัวดักไขมันหลัก วิธีดูแลคือถอดออก แช่ในน้ำร้อนผสมน้ำยาล้างจานหรือน้ำยาขจัดคราบมัน แล้วขัดด้วยแปรงขนนุ่ม โดยเน้นที่ร่องของตะแกรง ถ้าคราบมันมากอาจต้องแช่นานขึ้นและเปลี่ยนน้ำยารอบใหม่
ถ้าเป็นตะแกรงที่มีฟิลเตอร์คาร์บอนแบบเปลี่ยนได้ ควรดูคำแนะนำของผู้ผลิตและเปลี่ยนตามกำหนด เพราะฟิลเตอร์คาร์บอนทำความสะอาดให้กลับมาใช้เต็มที่ไม่ได้เหมือนตะแกรงโลหะ
ตัวเครื่องและพื้นผิวด้านนอก
เช็ดด้วยผ้านุ่มชุบน้ำยาล้างจานเจือจาง ห้ามฉีดน้ำยาเข้าไปในช่องระบายอากาศหรือมอเตอร์โดยตรง เพราะของเหลวเข้าเครื่องอาจทำให้ไฟฟ้าลัดวงจร ให้เช็ดเฉพาะพื้นผิวภายนอกและชิ้นส่วนที่ถอดออกได้
ด้านในและใบพัด
ส่วนนี้มักไม่ต้องทำความสะอาดบ่อยมาก แต่ถ้ามีคราบสะสมชัดเจน ควรทำตามคู่มือของรุ่นนั้น บางรุ่นออกแบบให้ถอดใบพัดได้ บางรุ่นควรให้ช่างหรือศูนย์บริการดูแล ถ้าไม่มั่นใจให้ตรวจคู่มือก่อนเสมอ อย่าลื้อเครื่องเองหากไม่เคยทำ
วิธีดูแลประจำวันให้คราบไม่สะสม
การทำความสะอาดหนักครั้งใหญ่ทำได้ยากและใช้แรงมาก แต่ถ้าดูแลบ่อย งานจะเบาลงมาก
- เช็ดเตาทุกครั้งหลังทำอาหารเสร็จ เมื่อพื้นยังอุ่นอยู่ (ไม่ร้อนจัด) คราบน้ำมันจะเช็ดออกง่ายกว่าตอนเย็นตัวแล้ว
- เปิดเครื่องดูดควันระหว่างทำอาหารเสมอ และให้ทำงานต่ออีกสักครู่หลังปิดเตา เพื่อระบายควันที่ค้างอยู่
- ถอดตะแกรงกรองไปล้างทุก 2-4 สัปดาห์ ถ้าทำอาหารทอดบ่อยควรล้างบ่อยขึ้น เพราะตะแกรงที่อุดตันด้วยมันจะดูดควันได้น้อยลงและเครื่องทำงานหนักขึ้น
- เช็ดฝาผนังด้านหลังเตาเป็นระยะ คราบที่กระเด็นขึ้นไปบนผนังจะเกาะแน่นขึ้นเมื่อเจอความร้อนซ้ำ
อาการที่บอกว่าถึงเวลาซ่อมบำรุง
ถ้าเครื่องดูดควันมีเสียงดังขึ้น ดูดควันได้น้อยลง หรือมีกลิ่นน้ำมันกลับเข้าไปในครัว แสดงว่าอาจมีคราบหรือสิ่งอุดตัน หรือชิ้นส่วนสึกหรอ ควรตรวจตะแกรงก่อน ถ้ายังไม่ดีขึ้นให้ปรึกษาช่างหรือศูนย์บริการ ไม่ควรใช้งานต่อทั้งที่เครื่องผิดปกติ เพราะนอกจากประสิทธิภาพจะแย่ลง ยังอาจเป็นความเสี่ยงด้านไฟฟ้าด้วย
วิธีดูแลหลังการทอดให้คราบไม่สะสม
หลังทอดอาหารเสร็จ หลายคนปิดเตาแล้วปล่อยให้หม้อกับกระทะเย็นตัวค้างไว้ ถาดรองน้ำมันที่เต็มไปด้วยน้ำมันที่ใช้แล้วจะกลายเป็นแหล่งสะสมที่ดึงดูดแมลงและเกิดกลิ่นได้ จึงควรทิ้งน้ำมันที่ใช้แล้วลงภาชนะปิดให้มิดชิดตามวิธีที่ท้องถิ่นกำหนด และเช็ดพื้นเตาด้วยผ้าชุบน้ำยาล้างจานอ่อน ๆ เมื่อเตาเย็นลงแล้วทุกครั้ง ซึ่งจะใช้เวลาไม่ถึงห้านาที แต่ช่วยลดภาระงานใหญ่ในภายหลังได้มาก
ถ้าเป็นครัวที่มีคราบฝังแน่นบริเวณมุมที่ทำความสะอาดยาก การใช้แปรงขนนุ่มชุบน้ำยาล้างจานขัดเป็นจุด ๆ จะได้ผลดีกว่าการฉีดสเปรย์ปริมาณมากแล้วปล่อยทิ้งไว้ เพราะการปล่อยน้ำยาไว้บนพื้นผิวเตาที่มีชิ้นส่วนไฟฟ้าและชิ้นส่วนที่อาจกัดกร่อนได้นานเกินไปไม่ใช่เรื่องที่ควรทำ ควรทำตามคำแนะนำบนฉลากเสมอ และล้างออกด้วยผ้าชุบน้ำสะอาดทันทีหลังขัดเสร็จ
สรุป
คราบมันบนเตาแก๊สและเครื่องดูดควันเป็นเรื่องธรรมดาของครัวที่ใช้งานจริง แต่สามารถจัดการได้ด้วยการทำความสะอาดเป็นประจำและการใช้วิธีที่ปลอดภัย เริ่มจากปิดแก๊สและถอดปลั๊กก่อนทุกครั้ง ใช้เฉพาะน้ำยาที่เหมาะสม ไม่ใช้ตัวทำละลายไวไฟ ถอดชิ้นส่วนที่ถอดได้ออกมาแช่และขัดแยก แล้วเช็ดให้แห้งก่อนประกอบคืน ตั้งกติกาเล็ก ๆ ให้ตัวเองคือเช็ดเตาทุกวันหลังทำอาหาร ล้างตะแกรงกรองทุกเดือน เพียงเท่านี้ครัวก็จะสะอาดขึ้นโดยไม่ต้องรอวันทำความสะอาดครั้งใหญ่ที่ทำให้เหนื่อย
เนื้อหานี้มีไว้เพื่อให้ข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล · สำหรับผู้ใหญ่อายุ 18 ปีขึ้นไป · โปรดใช้วิจารณญาณและอ้างอิงข้อมูลจากแหล่งทางการประกอบการตัดสินใจ